Za nami pierwsza tura zjazdów projektu Kierunek: Społeczeństwo. Doświadczenia, które zdobyliśmy, rozmowy z uczestnikami i uczestniczkami oraz obserwacje potwierdzają, że działania Szkoły Liderstwa są potrzebne także tam, gdzie – na pierwszy rzut oka – młodzi liderzy jeszcze się nie ujawnili.

Badanie kompetencji obywatelskich przeprowadzone przez Instytut Badań Edukacyjnych (Warszawa 2023) pokazuje, że polska młodzież dysponuje bardzo wysokim poziomem wiedzy i świadomości obywatelskiej, a jednocześnie charakteryzuje się bardzo niskim poziomem zaufania – zarówno ogólnego, jak i wobec instytucji publicznych. Jednym z przejawów tej sytuacji jest niechęć do kandydowania do Młodzieżowych Rad Miast, Powiatów czy Gmin – mimo dużego zainteresowania sprawami społecznymi i politycznymi wśród uczniów. Nie wszędzie lokalnym liderom i liderkom udaje się zachęcić młodych mieszkańców do zaangażowania się w działania samorządu.

W trakcie zjazdów pytaliśmy uczestniczki i uczestników o zaangażowanie społeczne oraz o przyczyny, dla których nie zgłaszali się do rad młodzieżowych. Nie otrzymaliśmy jednej, typowej odpowiedzi, ale wyłaniają się pewne wspólne wnioski: często brakuje wiary w sens i skuteczność młodzieżowych inicjatyw oraz w realny wpływ ciał doradczych na decyzje polityczne. Niektóre osoby przyznały, że ich pomysły wydają się zbyt „jednostkowe”, osobiste. Inni zaś nie widzieli jasno, co mogliby zyskać jako radni lub radne.

Rozmowy o sposobach zaangażowania społecznego pokazały, że w szkołach ponadpodstawowych młodzież częściej wybiera inne formy aktywności – wolontariat, działalność w samorządzie szkolnym, harcerstwo. Mieliśmy wrażenie, że gdy zapytać bezpośrednio, czy młodzi angażują się społecznie, często zapada cisza, lecz gdy zaczniemy rozmawiać o konkretnych działaniach – pojawia się mnóstwo przykładów. A jeszcze więcej jest pomysłów!

Samoświadomość i wizja są kluczowymi elementami liderstwa. Dlatego stworzyliśmy przestrzeń, w której uczestnicy mogli podzielić się tym, co dla nich ważne – co w ich rzeczywistości uwiera, jakie potrzeby pozostają niezaopiekowane, jakie marzenia wciąż nie zostały spełnione. We wszystkich trzech powiatach – mimo geograficznego oddalenia – wyłaniają się bardzo podobne wyzwania:

• Wykluczenie komunikacyjne – niektórzy musieli wychodzić z zajęć dwie godziny wcześniej, aby zdążyć na ostatni autobus; w weekendy młodzież bywa odcięta od świata; przystanki są zniszczone, często brakuje schronienia przed deszczem.
• Zdrowie psychiczne i jego wymiary – dostrzegamy potrzebę wsparcia młodych w przejściu w dorosłość, radzeniu sobie ze stresem, problemami z uzależnieniami, spadkiem kompetencji społecznych, depresją i neuroróżnorodnością.
• Hejt – młodzi często czują się bezsilni wobec przemocy słownej, nie wiedzą, jak reagować, jak wspierać osoby, które jej doświadczają, oraz jak sami stać się odporni na negatywne komentarze.
• Brak oferty wydarzeń dla młodzieży – brakuje zarówno aktywności sportowych, jak i kulturalnych; młodzi chcą po lekcjach uczyć się tańca, uczestniczyć w turniejach, chodzić do kina, po prostu spotykać się z rówieśnikami „na mieście”.
• Ekologia, klimat, prawa zwierząt – młodzież wykazuje dużą wrażliwość w tych obszarach, a świadomość wpływu własnych wyborów konsumenckich na środowisko staje się odpowiedzią na wyzwania, przed którymi stoi ich pokolenie w związku ze zmianami klimatycznymi.

W części programu poświęconej aktywizmowi zaprosiliśmy ekspertów z trzech sektorów: starostów (absolwentów Szkoły Liderstwa, którzy są partnerami w danym regionie), przedstawicieli biznesu – m.in. Magdalenę Cierniewską (zakłady produkcyjne w powiecie nidzickim) oraz Bogusława Kmaka (Małopolska Agencja Rozwoju Edukacji, Przedsiębiorczości i Innowacji) – oraz liderów ruchu społecznego: Krzysztofa Molfę (wiceprezes Stowarzyszenia „Pszczółka Maja”), Konrada Księżniaka (założyciel Stowarzyszenia „Jedno Życie”, trener sztuk walki), Karolinę Zapałę (Stowarzyszenie „Przyszłość”, działająca na rzecz inkluzji osób z niepełnosprawnościami) oraz Krzysztofa Dankowa (lider organizacji „Masz jaja, idź na badania”, biznesmen z branży doradztwa finansowego).

Młodzież z każdego powiatu miała okazję porozmawiać z dorosłymi, którzy na co dzień angażują się społecznie, prowadzą projekty i podejmują zmiany – o ich drodze zawodowej, wyborach, wierności wartościom, misji, współpracy międzysektorowej i wyzwaniach. Formuła World Café – rozmów przy stolikach – okazała się bardzo efektywna. Zajęcia trwały dłużej niż zaplanowano, ale zakończyliśmy je z przekonaniem, że odbyła się prawdziwa wymiana: inspirująca, motywująca, pełna humoru, refleksji i niespodzianek.

Zwieńczeniem spotkania była atmosfera zaangażowania, pobudzenia i apetytu na więcej. Uczestniczki i uczestnicy wyrazili zainteresowanie udziałem w młodzieżowych radach, pojawiły się konkretne pomysły na projekty – akcje edukacyjne, zbiórki na rzecz schronisk, konsultacje społeczne dotyczące potrzeb młodzieży wchodzącej w dorosłość.

Projekt „Kierunek: społeczeństwo” współfinansowany jest ze środków Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach programu „Młodzi obywatele”.